topÖDEK KÖYÜ İNTERNET SİTESİ:  

E-mail:  yonetim@odek-koyu.com Copyright  © Her Hakkı Saklıdır. İzinle sitedeki yazılardan alıntı yapılabilir. Sitedeki yazıların sorumluluğu yazarına aittir.     


 

ÖDEK ANLAMI

  

      İnternette yaptığım araştırmalar sonucunda “ÖDEK” sözcüğünün anlamı ve kullanıldığı yerler konusunda önemli bazı bulgulara rastladım.

      ÖDEK sözü, ödemek fiilinden gelmektedir. Ödemek, ödemek gerek, ödeyelim, ödeyek, ödeyeceğim, öderiz, v.b. anlamına gelen yerel ağız şivesidir. Bazı yörelerde lehçe olarak, gelecek misiniz? Sorusuna, geleceğim, geliriz anlamına kısaca “gelek”, verecek misiniz? Sorusuna yanıt verirken, “verek” dendiği gibi, ödeyecek misiniz? Sorusuna da kısaca “ödek” denilmektedir.

       Ayrıca, Orta Asya Türklerince de kullanılan ÖDEK, yaşlı, pir, muhterem, anlamına geldiği gibi ıslak, bol sulu, yaşlı, kaynak, sulak, ücret (ödekli=ücretli; ödeksiz=ücretsiz), ödenek, tazminat, diyet, ölenedek, adak (kurban), adak yeri  manasına kullanılmakla birlikte sözcükte kutsal anlamlar[1] da yüklüdür. ÖD ve EK sözcüklerinden türemiş bileşik isimdir. ÖD, Tanrı adıdır. ÖD Tengri’den gelmektedir.[2] Kutsal, Zaman, Devir, İç demektir. Kül Tigin Abidesi Kuzey Cephesi 10. Satırında “.. Öd Tengri yaşar..” şeklinde geçmektedir. EK ise yüksek, ulu, yüce, erişilmez, büyük, ağabey, yaşlı,  pir anlamına gelmektedir. Nitekim çoğu yörelerde ağabeye "eke" denilmektedir. Büyük anlamındadır. Ulu anlamına gelen Ekber sözcüğündeki ek de buradan gelmektedir. Ekti, büyük kuzu demek olduğu anımsanacaktır. Ek, Orta Asya’da Altaylarda bir  dağ adıdır. Kutsal ÖD Tengri’ye atfedilen Kutsal EK Dağlarının adıdır. Tonyukuk Abidesi, 2. Taş, Batı Cephesi, 9. Satırında “Kutsal Ek Dağını aşırdım...” şeklinde geçmektedir.[3] ÖDEK, Zamanın Kutsal Dağları, Kutsal Zaman Dağları, Kutsal İç Dağlar, Yüksek Dağlar, Ulu Dağlar v.b. ongun anlam taşımaktadır. Ödek’e gelip yerleşen atalarımız bu yöreye isim verirken evvelki bölgelerde gördükleri örflerini ve adetlerini sürdürme adına buradaki yerlere benzer adlar koymuşlardır. 

      Böyle kutsal anlamlar içeren ve milyonlarca insanımız tarafından kullanılan bu kelimenin korkak anlamına gelen "ödlek" kelimesiyle örtüşen bir yanı yoktur. Sadece, kafiye olarak çağrışım yaptırmaktadır.

      Ödek Köyü Kaşınbaşı, Kale, Küçük Harmancık, Beşoyuk, Selkaya, Koçkaya, Keltepe, Terzikaya, Hıdırellez, Göldağ, Gonahgörmez dağı, Ortadağ, Mehmetdağı, Kuyu, Höyük, Dolupınar, Çalıkoyak, Yılanlıtepe, Şemsitepe, Baydığıntepe gibi dağlar ile çevrili geniş bir platonun doğuya açılan kapısı konumunda Kızılkaya Dağının eteğinde konuşlanmıştır. 

      Ayyıldızda olduğu gibi, yarım ay şeklinde dağlar içinde bir iç dağ, coğrafi konum olarak, ÖDEK adına pek de uygun düşmektedir. Ödek, gerçekten de çevresi dağlarla çevrili doğal kale durumunda hafif engebeli bir plato ve yarım ayın açık olan ağzında kızıl bir yıldız gibi yükselen Kızılkaya eteğinde, Divrik ovasına tepeden kartal bakışıyla bakan panoramasıyla eşsiz güzellikte bir yerdir.  Atalarımız buraya geldikten sonra bölgedeki tüm yabancı yer adlarını, aynı özenle, öz Türkçe sözcüklerle değiştirmişlerdir. (Bkz. Ödek Yer Adları Dizini).

Ödek Köyü, Divrik’in batısında 1 850 m. Rakımı olan çevresi dağlarla çevrili yemyeşil bir vadide konuşlanmıştır. İlçeye 25 km. mesafededir. Otomobil ile 15 dakika, traktörle 30 dakika, at ile 1 saat ve yürüyerek 4-5 saatte ulaşılır.

Komşu köyler olarak doğusunda Karasar, batısında Ceviz, kuzeyinde Höbek, kuzey-batısında Avçarcık (Karaguz),  Güneyinde Bahtiyar, Sören (Susuz Viran veya Susuz Ören) ve Vazıldan, güney-batısında Gökçebel (Venk veya Bahtiyar Fengi) Köyleri ile çevrilidir.

Köyün içinden Ödek Çayı geçmektedir. Çayın kolları Korusuyu deresi, Apazsuyu deresi (Goz deresi), Çataksuyu, Ağdere, Adaçayı, Ören dere, Derin dere ve Mayman deredir.

Ödek yerleşim yeri olarak, Boğaz ve Korudan gelen Korusuyu, Ortadağdan gelen Çatakdere, Susuz ve Daşçiğitten gelen Ağdere ve Apazdan gelen Apazdere’nin kesiştiği deltada kuruludur. Bu üçgen delta, Ağtarla diye anılır ve Köyün yerleşimine anayurtluk yapar. Ayrıca, Köyün karşısına güneyine düşen Karşı Mahalle ile, doğusunda Karaseki ve kuzey-doğusunda Türkeli Mahallesinde de yerleşim yerleri bulunmaktadır. Köyün hemen kuzey taraf üstünde rakımı 2 500 m. olan eski bir volkanik dağ olan Kızılkaya yükselmektedir. Güney cephesinde Mehmetdağı 2 400 m ve Ortadağ 2 450 m., batısında Göldağı ve Konakgörmezdağı 2 600 m. İle çevrilidir. Köyün doğu cephesi Divrik istikametine doğru vadi şeklinde uzayan görüş alanı açıktır.  Köy sınırları içinde en yüksek dağ Terazi (Terzi) kayası olup 2650 m. civarında rakıma sahiptir.

Ödek, Bizanslılar döneminde yerleşime açılmıştır. Bizans mimari tarzındaki yapılar buraya yerleştirilen Türkler tarafından ahır ve ağıl olarak uzunca bir süre kullanılmış ve zamanla yıkılıp yok olmuştur.

Bizanslılar döneminde inşa edilen Kale (rakım: 2 200m.) bazı surları yıkılmış olmakla birlikte hala heybetiyle ayakta durmaktadır. Kale, stratejik konumu olan askeri bir üs, ileri karakol, saldırı ve savunma amaçlı inşa edilmiştir. Civar köylerde buna benzer bir kale yoktur.  Girişe, tepeye uzanan dar bir boyundan geçilerek varılabilir. 300 derecelik çevresi uçuruma bakar. Kaleye giriş hariç, yaklaşmak dahi mümkün değildir.  Kale içinden uçurum yönü olan güneyde 400 metre aşağıdan akan dereye yeraltından gizli bir geçitle inilebildiği ifade edilmektedir. Civar dağların yer yer 2500 m ila 2700 m.’ye ulaşan yükseklikleri ve sarp kayalıklarla örtülü olması eşkiyaların rahatça barınmalarına ve buralardan saldırılar düzenlemelerine olanak verdiği asla gözden uzak tutulmamalıdır.  Kale teröristlere karşı bu amaçla  da kullanılmış olabilir. Kale içinde ciddi bir kazı çalışması hiç yapılmamıştır. Bu bakımdan ne zaman ve kimler tarafından yapıldığı bilinmemektedir.

Orta Asya’dan Anadolu’ya gelen Oğuz Türkleri, ongun saydıkları yerlerle benzerlikler gördükleri yörelere isim verirken kültürlerini buralarda da devam ettirmek için alışık oldukları isimlere öncelik vermişlerdir. Bugün bir çok yörelerimize ÖDEK adının verilmiş bulunduğunu biliyoruz. Bunlar;

1. Sivas ili, Divriği ilçesine bağlı  ÖDEK KÖYÜ yani bizim köyümüz bulunmaktadır.[4] İnternet adresi http://www.odek-koyu.com ,

2. Çankırı ili, Şabanözü ilçesine bağlı  ÖDEK KÖYÜ bulunmaktadır.[5]  İnternet adresi  http://www.sabanozu.gov.tr ,

3. Bolu ili Mengen ilçesinde bir mezra olarak kullanılan ve bir göleti  bulunan yaylalık, piknik ve  mesire yeri olarak yaygın şekilde tanınan yöreye de ÖDEK Mahallesi adı verilmiştir.[6] İnternet adresi  http://www.boluilrehberi.com ,

4. Kahramanmaraş ili Pazarcık ilçesinde de  ÖDEK mezrası ve ÖDEK Yaylası mevcuttur.[7]  http://www.pazarcik.gov.tr/tarih.htm

Kanaatimizce ÖDEK anlamını en güzel veren şu Atasözümüzdür:[8]

BİR ANAYA, BİR BABAYA; BİR ÖDEK, BİR YEDEK

Burada Ödek'in anlamı, adak, kurban olarak geçmektedir. Daha fazla açıklama için lütfen tıklayınız....

Günümüzde ÖDEK daha değişik anlamlarda kullanılmaya başladı. Bunların başında yabancı kelimelere karşılıklar bulma çerçevesinde öztürkçe sözcük olarak bazı maddelere isim olarak verilmektedir. Örneğin Biyokimya alanında "Paramagnetic matter" karşılığı olarak "Mıknatıslanır cisim", "Mıknatıslanır Madde", "Mıknatıslanır Ödek" anlamına karşılık gelen "Öddek" sözcüğü önerilmektedir.[9] Daha fazla bilgi için lütfen  Biyokimya Terimleri Sözlüğüne bakınız...


[1] Axundov, Ağamusa; Merasimler, Adatlar, Algışlar, Bakü Gençlik Yay.1993. s.225

[2] ERGİN, Muharrem, Prof.Dr.; Orhun Abideleri, Boğaziçi Yay.19.Baskı, İstanbul 1995.s75 ve 125

[3] a.g.e, s.59 - 96 ve 111

[8] http://www.odek-koyu.com/birodek_biryedek.htm

[9] http://www.odek-koyu.com/biyokimya_sozlugu.htm


NOT:

A. Gagavuz Türkçesinde "ödek" sözcüğü şu cümlelerde ödenek, tazminat anlamında kullanılmıştır.(http://193.194.138.190/udhr/lang/gag_print.htm)

  1. Herbir insanın var hakı hiçbir ayırıntısız birtakım iş için birtakım ödek kabletmää.

  2. Herbir çalışan insanın var hakı almaa dooru hem kanaatlı ödek, angısı eter insanca yaşamaa ona hem onun aylesinä hem angısına, lääzım olduynan, eklener başka sotial yardımnarı.

  3. ÖDEK PARAMIZI (PARAMI) ZEEDELEDİN”. Neçin okadaradan suyu bulandırmaa? Osa bulanık suda başka balık mı tutmaa isteerlär?
     

B. Bazı alanlarda ceza, diyet, tazminat anlamında da kullanılmaktadır. (http://www.blogcu.com/sepya/114609/)

  1. Ödek: Kural dışı, yakışıksız bir davranışta bulunan ayaktopu oyuncusuna verilen, oyuncunun para vermesini gerektiren ya da onu belirli bir zaman, kimi kez de ömür boyu oynamaktan uzaklaştıran karşılık.

  2. Ödek alanı: ceza alanı.

C.          ÖDEK artık Ayaktopu (futbol) Terimleri Sözlüğünde: Türk Dil Kurumu, 1974 tarihinde Ayaktopu Terimleri Sözlüğü yayınlamış. Bu sözlük içerisinde şunlar var:

  1. Ödek: Kural dışı, yakışıksız bir davranışta bulunan ayaktopu oyuncusuna verilen, oyuncunun para vermesini gerektiren ya da onu belirli bir zaman, kimi kez de ömür boyu oynamaktan uzaklaştıran karşılık.

  2. Ödek alanı: Ceza alanı. 

D. Beykent Üniversitesi kısa adı ÖDEK olan Öğrenci Dilek ve Şikayetlerini Değerlendirme Kurulu oluşturmuştur. (http://www.beykent.edu.tr)

  1. Ödek'in amacı, öğrenci dilek ve şikayetleri ile ivedi olarak ilgilenmek, çözüm üretmek veya istemleri çözüm kanallarına hızlı ve etkin bir şekilde yönlendirmek; edindiği bilgileri öğrencilerimize sunmaktır.

  2. ÖDEK'e öğrencilerimiz, Üniversite birimleri ile yazışmaları ve görüşmeleri sonucunda kişisel istemlerine tatminkar bir yanıt alamadıkları kanısına varmaları yani, Üniversitemiz ilgili birimlerine yönelttikleri istemlerinin uygun sürede incelenmediğini ya da kendilerine yanıt verilmediğini düşünmeleri halinde başvurabilecekleri gibi; doğrudan Üniversitemiz geneline ilişkin dileklerini de iletebileceklerdir.

    

Hazırlayan: İbrahim ACUN

E-Mail: ibrahimacun@yahoo.com

            ibrahimacun@ttmail.com


 

 
 E-mail: yonetim@odek-koyu.com
 Bu sayfanın son güncelleme tarihi: 07-03-2012

 bottom